Γιατί το Αγγλικό Δίκαιο Κρεμούσε τις Μάγισσες και η Σκωτία τις Έκαιγε
Κρεμάλα ή Πυρά; Γιατί το Αγγλικό Δίκαιο Κρεμούσε τις Μάγισσες ενώ το Σκωτσέζικο τις Έκαιγε
Η ποπ κουλτούρα, μέσα από ταινίες του Χάλοουιν και ρομαντικές κομεντί όπως το I Married a Witch (1942), έχει εντυπώσει στο μυαλό του κοινού μια συγκεκριμένη, εμβληματική εικόνα: τις μάγισσες του Σάλεμ να καίγονται στην πυρά. Ωστόσο, η ιστορική πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Στις διαβόητες δίκες του Σάλεμ το 1692, κανένας άνθρωπος δεν κάηκε ζωντανός. Δεκαεννέα από τους είκοσι καταδικασθέντες οδηγήθηκαν στην κρεμάλα, σε μια βραχώδη περιοχή γνωστή ως Proctor's Ledge.
Αυτή η παρανόηση πηγάζει από τη σύγχυση δύο διαφορετικών νομικών συστημάτων. Την ίδια ακριβώς εποχή, υπό τον ίδιο μάλιστα μονάρχη, μια καταδικασμένη μάγισσα στη Σκωτία οδηγούνταν στο ξύλινο παλούκι της πυράς, ενώ μια μάγισσα στην Αγγλία αντιμετώπιζε το σχοινί της αγχόνης. Η ρίζα αυτής της διαφοράς δεν βρισκόταν στα επίπεδα σκληρότητας των δύο λαών, αλλά σε μια καθαρά τεχνική λεπτομέρεια του τρόπου με τον οποίο το κάθε δικαστικό σύστημα ταξινομούσε το συγκεκριμένο
έγκλημα.Η Νομική Ταξινόμηση: Κακούργημα εναντίον Αίρεσης
Στην Αγγλία, η μαγεία δεν θεωρούνταν θρησκευτικό αδίκημα, αλλά είχε κωδικοποιηθεί νομικά ως ένα κοινό, κοσμικό κακούργημα (secular felony) βάσει του θεσπισμένου δικαίου. Ο περίφημος Νόμος κατά της Μαγείας του 1604 (συγκεκριμένα το διάταγμα C 65/181 που φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία της Βρετανίας) όριζε ρητά ότι οι ένοχοι θα αντιμετώπιζαν τις «ποινές του θανάτου ως κακούργοι». Η λέξη «φωτιά» ή «πυρά» δεν αναφερόταν πουθενά στο αγγλικό ποινικό καταστατικό για τη μαγεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αγγλία δεν έκαιγε ανθρώπους. Το έκανε, αλλά για τελείως διαφορετικά εγκλήματα: για την αίρεση (υπό την εκκλησιαστική δικαιοδοσία) και για τη λεγόμενη «μικρή προδοσία» (petty treason). Η μικρή προδοσία αφορούσε περιπτώσεις όπου μια σύζυγος δολοφονούσε τον σύζυγό της ή ένας υπηρέτης σκότωνε το αφεντικό του. Όπως εξηγεί η εγκληματολόγος Stephanie Brown από το Πανεπιστήμιο του Χαλ, στην ηπειρωτική Ευρώπη και τη Σκωτία η μαγεία ταυτιζόταν με την αίρεση, και οι αιρετικοί καίγονταν. Στην Αγγλία, όμως, αντιμετωπιζόταν ως ένα κοσμικό έγκλημα κατά της ιδιοκτησίας ή της σωματικής ακεραιότητας του γείτονα, και τιμωρούνταν ανάλογα.
Η Σκωτσέζικη Πρακτική και η Ανατομή των Εκτελέσεων
Η Σκωτία ακολουθούσε το ευρωπαϊκό μοντέλο, θεωρώντας τη μαγεία ως πνευματική προδοσία και αίρεση, γεγονός που επέβαλλε την τιμωρία της πυράς. Ωστόσο, η πραγματική διαδικασία διέφερε από αυτό που φαντάζεται κανείς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ακαδημαϊκής έρευνας Survey of Scottish Witchcraft του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, εξετάστηκαν 141 περιπτώσεις εκτελέσεων στη Σκωτία όπου η μέθοδος ήταν καταγεγραμμένη.
Από αυτές, οι 120 προσδιορίζουν ρητά ότι ο κατάδικος πρώτα στραγγαλιζόταν στο παλούκι από τον δήμιο και το άψυχο σώμα του παραδιδόταν στις φλόγες στη συνέχεια. Μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός ανθρώπων κάηκε πραγματικά ζωντανός. Η φωτιά λειτουργούσε κυρίως ως ένα μέσο ολοκληρωτικής εξαφάνισης και «κάθαρσης» του σώματος του αιρετικού, μια διάκριση που επιζεί στα δικαστικά έγγραφα της εποχής, αλλά πουθενά αλλού στη λαϊκή μνήμη.
Διαβάστε επίσης: Όταν το Στρασβούργο Μετατράπηκε σε Μακάβρια Πίστα: Το Ανεξήγητο Φαινόμενο που Κόστισε Εκατοντάδες Ζωές
Ένας Βασιλιάς, Δύο Διαφορετικοί Θάνατοι
Η πιο τρανταχτή απόδειξη ότι η μοίρα των κατηγορουμένων καθοριζόταν από το γράμμα του νόμου και όχι από τον εθνικό χαρακτήρα, είναι το γεγονός ότι το ίδιο ακριβώς πρόσωπο διοίκησε και τις δύο εκδοχές. Ο βασιλιάς Ιάκωβος ΣΤ΄ της Σκωτίας πήρε προσωπικά μέρος στις περιβόητες δίκες μαγισσών του North Berwick τη δεκαετία του 1590, στέλνοντας τους καταδικασμένους στην πυρά. Όταν αργότερα μετακόμισε νότια και στέφθηκε Ιάκωβος Α΄ της Αγγλίας, υπέγραψε τον αγγλικό νόμο που έστελνε τις μάγισσες στην αγχόνη. Ίδιος μονάρχης, ίδιο υποτιθέμενο έγκλημα, αλλά δύο εντελώς διαφορετικοί θάνατοι, ανάλογα με το ποιο νομικό έδαφος πατούσε ο κατηγορούμενος.
Η αποικιακή Μασαχουσέτη κληρονόμησε το αγγλικό ποινικό δίκαιο, και γι' αυτό το Σάλεμ χρησιμοποίησε το σχοινί. Κληρονόμησε επίσης και την αγγλική δικονομία, η οποία οδήγησε στον θάνατο του 20ού θύματος, του Giles Corey, με έναν τρόπο που δεν είχε καμία σχέση με τη μαγεία. Ο Corey αρνήθηκε να δηλώσει ένοχος ή αθώος ενώπιον του δικαστηρίου.
Η ποινή για τη σιωπή (standing mute) στο αγγλικό δίκαιο ήταν η μαρτυρική διαδικασία peine forte et dure. Όπως κατέγραψε ο δικαστής Samuel Sewall, βαριά φορτία από πέτρες τοποθετήθηκαν πάνω στο στήθος του Corey για δύο ημέρες, μέχρι που πέθανε από ασφυξία. Όπως επισημαίνει η ιστορικός Sara Butler από το Πανεπιστήμιο του Οχάιο, η μέθοδος αυτή δεν αποτελούσε τιμωρία για τη μαγεία, αλλά ένα βίαιο μέσο εξαναγκασμού για να αποσπαστεί μια δικαστική δήλωση. Το Σάλεμ κρέμασε τις μάγισσες επειδή εφάρμοσε πιστά το αγγλικό δίκαιο, κουβαλώντας για αιώνες τη φήμη μιας «πυράς» που στην πραγματικότητα ανήκε στη Σκωτία.
Ιστορικές & Ακαδημαϊκές Πηγές
- Mental Floss – Η αρχική δημοσιογραφική έρευνα του Matt Hoffman σχετικά με τις δικονομικές διαφορές των δύο κρατών.
- The Survey of Scottish Witchcraft – Η ολοκληρωμένη ακαδημαϊκή βάση δεδομένων του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου που κατέγραψε και ανέλυσε τις 141 περιπτώσεις εκτελέσεων στη Σκωτία.
- The National Archives (Statute C 65/181) – Το επίσημο κρατικό αρχείο του Ηνωμένου Βασιλείου που διατηρεί το αυθεντικό κείμενο του Νόμου κατά της Μαγείας του 1604 (1604 Act against Witchcraft).
- Ohio State University Research (Sara Butler) – Η ιστορική ανάλυση της καθηγήτριας Sara Butler σχετικά με τη μεσαιωνική νομική διαδικασία του εξαναγκασμού (peine forte et dure) και τη σιωπή των κατηγορουμένων.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου